न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

विदेशी मुद्रादेखि हाउजिङमा भेटिएका कागजातसम्म अनुसन्धानको दायरामा, चोलेन्द्र निकटस्थमाथि विभागको छापा

काठमाडौं । पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर जबरासँग निकट सम्बन्ध रहेको भनिएका इनम सापकोटाविरुद्ध प्रहरीले सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कसुरमा अनुसन्धान अघि बढाएको छ । यसअघि अभद्र व्यवहारसम्बन्धी कसुरमा पक्राउ परेका सापकोटामाथि प्रहरीले असोज २१ गतेदेखि कसुरको प्रकृति परिवर्तन गरी सम्पत्ति शुद्धीकरणतर्फ अनुसन्धान केन्द्रित गरेको हो ।

जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसएसपी दिलीप घिमिरेका अनुसार सापकोटालाई सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कसुरमा अदालतबाट म्याद लिएर अनुसन्धान भइरहेको छ । काठमाडौं जिल्ला अदालतबाट प्रहरीले थप अनुसन्धानका लागि पाँच दिनको म्यादसमेत लिएको छ ।

सापकोटा असोज १४ गते नयाँ दिल्ली जान लागेको अवस्थामा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट पक्राउ परेका थिए । पक्राउका क्रममा उनको साथबाट राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमाभन्दा बढी विदेशी मुद्रा बरामद भएको प्रहरीको भनाइ छ । त्यसपछि उनीमाथि राष्ट्र बैंकसम्बन्धी कसुरमा समेत अनुसन्धान अघि बढाइएको छ ।

प्रहरी अनुसन्धानमा संलग्न एक अधिकृतका अनुसार सापकोटाले राष्ट्र बैंक ऐनअनुसारको सम्बद्ध कसुर गरेको देखिएपछि त्यसलाई पनि अनुसन्धानको आधार बनाइएको हो । विदेशी मुद्रा बरामद भएको घटनाले अनुसन्धानलाई थप फराकिलो बनाएको प्रहरी स्रोतको दाबी छ ।

तर, सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान सामान्य आर्थिक कारोबारको आधारमा मात्र अघि बढ्न सक्दैन । कुनै व्यक्तिले अपराधबाट सम्पत्ति आर्जन गरेको वा कुनै सम्बद्ध कसुरमार्फत गैरकानुनी सम्पत्ति सिर्जना गरेको देखिनुपर्ने कानुनी आधार हुन्छ । त्यसैले सापकोटाविरुद्धको अनुसन्धानमा प्रहरीले उनको आर्थिक कारोबार, सम्पत्तिको स्रोत, सम्बन्धित व्यक्तिहरूसँगको सम्पर्क र कथित सम्बद्ध कसुरबीचको सम्बन्धसमेत खोतल्नुपर्ने देखिन्छ ।

चोलेन्द्रसँगको ‘कनेक्सन’ अनुसन्धानको केन्द्रमा

सापकोटाको नाम पूर्वप्रधानन्यायाधीश जबरासँग जोडिएपछि यो अनुसन्धानले थप राजनीतिक तथा न्यायिक चासो पैदा गरेको छ । उनी चोलेन्द्रका निकट ‘बिचौलिया’का रूपमा चिनिने गरेको प्रहरी तथा अनुसन्धान स्रोतको दाबी छ ।

असोज ११ गते उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयले पूर्वप्रधानन्यायाधीश जबरालाई नियन्त्रणमा लिएर पछि छाडेको घटनासँगै उनीसँग जोडिएका व्यक्तिमाथि अनुसन्धानको दायरा विस्तार भएको हो । त्यसै क्रममा सापकोटाको पक्राउ र उनीमाथि सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान सुरु हुनुलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।

विशेषगरी व्यवसायी दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग सम्बन्धित सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी मुद्दामा जबराले सापकोटामार्फत चलखेल गरेको हुनसक्ने आशंका अनुसन्धानको एउटा कोण बनेको छ ।

यद्यपि यस्तो आशंका प्रमाणित भइसकेको छैन । प्रहरीले सापकोटाको सम्पर्क, आर्थिक गतिविधि र विभिन्न व्यक्तिसँगको सम्बन्धका आधारमा त्यसको वास्तविकता पत्ता लगाउने प्रयास गरिरहेको बुझिएको छ ।

अनुसन्धानको दायरा केवल सापकोटाले गैरकानुनी रूपमा सम्पत्ति आर्जन गरे कि गरेनन् भन्ने प्रश्नमा सीमित नरहेर त्यो सम्पत्तिको स्रोत के हो, कसको प्रभावमा कुन आर्थिक वा कानुनी काम भयो र त्यसमा कुनै बिचौलियाको भूमिका थियो कि थिएन भन्ने विषयसम्म पुग्ने सम्भावना देखिएको छ ।

पानीपोखरीको हाउजिङमा छापा

झापा घर भएका सापकोटा पानीपोखरीस्थित एक हाउजिङमा बस्दै आएका थिए । प्रहरीले उनले प्रयोग गर्दै आएको उक्त आवासमा समेत छापा मारेर विभिन्न कागजात तथा विद्युतीय सामग्री बरामद गरेको छ ।
बरामद सामग्री अनुसन्धानका लागि महत्वपूर्ण हुनसक्ने प्रहरीको अनुमान छ । 

विशेषगरी मोबाइल, कम्प्युटर, डिजिटल सञ्चार सामग्री तथा कागजातबाट सापकोटाको आर्थिक कारोबार, सम्पर्क सञ्जाल र विभिन्न व्यक्तिसँगको सम्बन्धबारे थप तथ्य खुल्न सक्ने अनुसन्धान अधिकृतहरूको अपेक्षा छ ।

सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानमा आर्थिक कागजातसँगै डिजिटल प्रमाणको भूमिका महत्वपूर्ण मानिन्छ । बैंकिङ कारोबार, रकम स्थानान्तरण, सम्पत्तिको खरिद–बिक्री, कम्पनी तथा व्यावसायिक सम्बन्ध र विभिन्न व्यक्तिबीच भएको सञ्चारले अनुसन्धानलाई निष्कर्षमा पुर्‍याउन सहयोग गर्न सक्छ ।

त्यसैले प्रहरीले सापकोटाको घर तथा बसोबासस्थलबाट बरामद सामग्रीको डिजिटल परीक्षण तथा आर्थिक विवरणसँगको मिलानलाई पनि अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पक्ष बनाउने देखिएको छ ।

चोलेन्द्र निकटस्थमाथि पनि छापा

सापकोटामाथिको अनुसन्धानसँगै सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले चोलेन्द्रसँग निकट सम्बन्ध भएका भनिएका अन्य व्यक्तिमाथि समेत निगरानी र अनुसन्धान बढाएको छ ।

बुधबार विभागले चोलेन्द्रका भाइ प्रभु शमशेर जबरा, नवराज थपलिया, दीपक तिमल्सिना, नारायण दाहाल र नवीन बस्नेतको घरमा छापा मारेको थियो । उनीहरू चोलेन्द्रका निकटस्थका रूपमा चिनिँदै आएका व्यक्तिहरू भएको अनुसन्धान स्रोतको दाबी छ ।

यसरी प्रहरी र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागबाट समानान्तर रूपमा अघि बढेको अनुसन्धानले चोलेन्द्रसँग जोडिएको आर्थिक तथा सम्पर्क सञ्जालको तह खोल्ने संकेत गरेको छ ।

विशेषगरी सापकोटामाथि विदेशी मुद्रा बरामद भएको घटनाबाट सुरु भएको अनुसन्धान सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्म पुग्नु र त्यससँगै चोलेन्द्र निकटस्थ व्यक्तिहरूमाथि विभागीय छानबिन तीव्र हुनु सामान्य घटनाभन्दा फरक देखिएको छ ।

‘बिचौलिया’को भूमिकामाथि प्रश्न

न्यायालयका पूर्वउच्च पदस्थ व्यक्तिसँग निकट सम्बन्ध राख्ने व्यक्तिहरूले न्यायिक तथा आर्थिक मामिलामा प्रभाव पार्ने गरेको आरोप नयाँ होइन । तर, आरोप र प्रमाणबीचको दूरीलाई अनुसन्धानले स्पष्ट पार्नुपर्ने हुन्छ ।

सापकोटामाथिको अनुसन्धानमा पनि मुख्य प्रश्न यही हो—उनी केवल चोलेन्द्रसँग चिनजान भएका व्यक्ति हुन् वा विभिन्न आर्थिक तथा कानुनी मामिलामा प्रभाव प्रयोग गर्ने सक्रिय बिचौलियाको भूमिकामा थिए ?

यदि अनुसन्धानबाट कुनै सम्बद्ध कसुरमार्फत सम्पत्ति आर्जन गरेको प्रमाणित हुने आधार भेटिएमा सम्पत्ति शुद्धीकरणको मुद्दा थप गम्भीर बन्न सक्छ । तर, प्रमाण नआएसम्म आरोपलाई नै निष्कर्षका रूपमा प्रस्तुत गर्नु न्यायिक दृष्टिले उचित हुँदैन ।

अहिले प्रहरीले सापकोटाको आर्थिक स्रोत, विदेशी मुद्रासम्बन्धी गतिविधि, चोलेन्द्रसँगको सम्बन्ध, विभिन्न व्यवसायी तथा व्यक्तिसँगको सम्पर्क र बरामद डिजिटल तथा कागजी सामग्रीलाई एउटै अनुसन्धानको कडीमा जोडेर हेर्ने प्रयास गरिरहेको छ ।

यस अनुसन्धानले एउटा व्यक्तिको आर्थिक कारोबार मात्र होइन, न्यायालयका पूर्वउच्च पदाधिकारीसँग जोडिएको कथित बिचौलिया सञ्जालको वास्तविकता पनि उजागर गर्न सक्ने सम्भावना छ ।

अब अनुसन्धानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परीक्षा प्रमाणमा हुनेछ । विदेशी मुद्रा किन र कति राखिएको थियो ? त्यसको स्रोत के थियो ? सापकोटाको सम्पत्तिको वास्तविक आधार के हो ? चोलेन्द्रसँग उनको सम्बन्ध कति गहिरो थियो ? व्यवसायी तथा अन्य व्यक्तिसँगको सम्पर्क कुन प्रयोजनका लागि थियो ? र बरामद कागजात तथा विद्युतीय सामग्रीले के देखाउँछन् ?

यी प्रश्नको जवाफ अनुसन्धानले खोज्नुपर्नेछ ।

अहिलेका लागि सापकोटा अनुसन्धानको दायरामा छन्, दोषी ठहरिएका छैनन् । तर, प्रहरीले पहिलोपटक अभद्र व्यवहारबाट सुरु गरेको अनुसन्धानलाई सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्म पुर्‍याउनु र त्यससँगै चोलेन्द्र निकट भनिएका व्यक्तिहरूमाथि विभागीय छापा तीव्र हुनुका पछाडि कुनै ठूलो आर्थिक सञ्जाल छ कि छैन भन्ने प्रश्न भने थप पेचिलो बनेको छ ।