कुकुर र गधा
एउटा रमणीय गाउँमा एक जना मेहनती धोबी बस्थे। उनी बिहानदेखि बेलुकासम्म गाउँका मानिसहरूको लुगा धोएर आफ्नो जीविका चलाउँथे। उनको घरमा दुईवटा जनावर थिए—एउटा वफादार कुकुर र अर्को बलियो गधा।
कुकुरको काम राति घरको रखवाली गर्नु थियो। ऊ सामान्यतया निकै सतर्क हुन्थ्यो। गधाको काम भने दिनभरि कपडा, पानी र अन्य सामान ओसार्नु थियो। दुवैले आफ्नो-आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्थे।
एक रात निकै अँध्यारो थियो। आकाशमा बादल लागेको थियो र गाउँभरि सन्नाटा छाएको थियो। त्यही बेला एउटा धूर्त चोर धोबीको घरतर्फ बिस्तारै आयो। उसले वरिपरि नियाल्यो र सबै निदाएको देखेर ढोकातिर पाइला बढायो।
दुर्भाग्यवश, त्यो रात कुकुर गहिरो निद्रामा थियो। दिनभरि थाकेका कारण उसलाई चोर आएको थाहा नै भएन। तर गधा भने अझै जागै थियो। उसले चोरलाई घरभित्र पस्न खोजिरहेको देख्यो।
गधाले मनमनै सोच्यो, “यदि मैले केही गरिनँ भने मालिकको धेरै सामान चोरी हुन सक्छ। कुकुर निदाएको छ, अब मालिकलाई खबर गर्ने जिम्मा मेरो भयो।”
त्यसपछि उसले आफ्नो सम्पूर्ण शक्तिले ठूलो स्वरमा रेंकन थाल्यो। रातको शान्त वातावरणमा उसको आवाज गाउँभरि गुञ्जियो।
गधाको आवाज सुनेर चोर झस्कियो। “अब त मालिक ब्युँझिए,” भन्दै ऊ डराएर अँध्यारोतिर भाग्यो।
यता धोबी भने निद्राबाट झस्केर उठे। उनी रिसले आगो भए। “यो गधा रातको बीचमा किन यसरी कराइरहेको छ?” उनले केही बुझ्ने प्रयास नै गरेनन्। बाहिर हेरेनन्, वरिपरि के भएको छ भन्ने पनि खोजेनन्। रिसको झोंकमा उनले एउटा लठ्ठी उठाए र गधालाई बेस्सरी कुट्न थाले।
बेचारा गधा चुपचाप कुटाइ सहिरह्यो। उसले आफूले मालिकको हितकै लागि आवाज उठाएको थियो भन्ने कुरा भन्न पनि सक्दैनथ्यो। केहीबेरपछि धोबी फेरि घरभित्र गए र सुत्न लागे।
बिहान उज्यालो भएपछि घरबाहिर हेर्दा ढोकाको छेउमा चोरका पैतालाका डोब, फुटेको ताल्चाको प्रयास र भुइँमा खसेका केही औजार देखिए। तब मात्र धोबीलाई राति चोर आएको रहेछ भन्ने थाहा भयो।
उनले तुरुन्तै गधातर्फ हेरे। गधाको शरीरमा लठ्ठीका डाम थिए। धोबीलाई आफ्नो गल्तीको गहिरो पश्चात्ताप भयो। उनले गधाको टाउको मुसार्दै भने, “मैले तिमीलाई नबुझी सजाय दिएँ। वास्तवमा तिमीले मेरो धनसम्पत्ति जोगाएका रहेछौ।”
त्यस दिनदेखि धोबीले कुनै पनि घटना बुझ्दै नबुझी निर्णय नगर्ने बानी बसाले। कुकुरले पनि आफ्नो जिम्मेवारी अझ इमानदारीपूर्वक निभाउन थाल्यो। गधाले भने कुटाइ खाए पनि मालिकको भलो चिताएकोमा मनमनै सन्तोष मान्यो, किनकि चोरले केही पनि चोर्न सकेको थिएन।
शिक्षा : कुनै पनि व्यक्तिलाई वा घटनालाई पूर्ण सत्य नबुझी निर्णय गर्नु हुँदैन। कहिलेकाहीँ राम्रो नियतले गरिएको कामको मूल्य तुरुन्तै नदेखिए पनि अन्ततः सत्यको जित हुन्छ।
