न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं । नेपालमा विद्यालय तहको शिक्षालाई व्यवहारिक, प्रविधिमैत्री र नवप्रवर्तनमुखी बनाउने उद्देश्यका साथ पहिलो पटक ‘नेशनल स्कुल इनोभेसन लिग (एनएसआईएल)’ आयोजना हुने भएको छ। 
दूरशिक्षा एजुकेसन नेटवर्क प्रालिको आयोजनामा सञ्चालन हुन लागेको यो राष्ट्रिय प्रतियोगिताले देशभरका करिब १० हजार विद्यार्थीलाई रोबोटिक्स, इन्टरनेट अफ थिङ्स (IoT), प्रोग्रामिङ, इलेक्ट्रोनिक्स तथा नवप्रवर्तनमा आधारित परियोजनामार्फत भविष्यका प्रविधि नेतृत्वकर्ता बन्ने अवसर प्रदान गर्ने लक्ष्य लिएको छ।

आयोजकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कृष्णप्रसाद पाण्डेका अनुसार नेपालमा विद्यालय तहमा यति ठूलो परिमाणमा सञ्चालन हुन लागेको यो पहिलो राष्ट्रिय नवप्रवर्तन लिग हो।

उहाँले परम्परागत घोकन्ते शिक्षालाई व्यवहारिक सिकाइसँग जोड्दै विद्यार्थीको सिर्जनशीलता, समस्या समाधान गर्ने क्षमता र वैज्ञानिक सोच विकास गर्ने उद्देश्यले प्रतियोगिता सुरु गरिएको बताउनुभयो।

प्रतियोगिताका लागि साउन ११ देखि भदौ १८, २०८३ सम्म अनलाइन दर्ता खुला गरिएको छ। इच्छुक विद्यालय तथा विद्यार्थीले nsil.dursikshya.com मार्फत दर्ता गर्न सक्नेछन्।

आयोजकका अनुसार भदौ मसान्तभित्र सहभागी विद्यालयलाई आवश्यक इनोभेसन किट उपलब्ध गराइनेछ भने असोज ७ गतेदेखि शिक्षक र विद्यार्थीका लागि विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछ।
तीन तहमा प्रतिस्पर्धा
एनएसआईएललाई उमेर र शैक्षिक स्तरअनुसार तीन चरणमा विभाजन गरिएको छ।
बेस क्याम्प लिग – कक्षा ३ देखि ५
असेन्ट लिग – कक्षा ६ देखि ८
समिट लिग – कक्षा ९ देखि १०

प्रत्येक तहका विद्यार्थीका लागि फरक–फरक परियोजना, प्रयोगात्मक सामग्री, इनोभेसन किट र मूल्याङ्कन प्रणाली तयार गरिएको छ। यसले विद्यार्थीको उमेर र सिकाइको स्तरअनुसार उनीहरूको सिर्जनशील क्षमता विकास गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

वास्तविक समस्या समाधान गर्ने परियोजना
प्रतियोगिताको विशेषता केवल रोबोट बनाउने वा कोडिङ सिकाउनेमा सीमित छैन। सहभागी विद्यार्थीले आफ्नो समुदायमा देखिएका समस्या पहिचान गरी दिगो विकास लक्ष्य (SDGs) सँग सम्बन्धित प्रविधिमूलक समाधान तयार गर्नुपर्नेछ।

उदाहरणका रूपमा फोहोर व्यवस्थापन, स्मार्ट सिँचाइ, ऊर्जा बचत, विपद् सूचना प्रणाली, स्मार्ट विद्यालय, वातावरण संरक्षण, स्वास्थ्य सचेतना तथा ट्राफिक व्यवस्थापनजस्ता विषयमा विद्यार्थीले आफ्नै परियोजना विकास गर्न सक्नेछन्।
यसले विद्यार्थीमा अनुसन्धान गर्ने, टोलीमा काम गर्ने, नेतृत्व गर्ने र आफ्ना विचारलाई व्यवहारमा उतार्ने क्षमता विकास गर्ने आयोजकको विश्वास छ।

नौ शहरमा क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धा
प्रतियोगिताको पहिलो चरण सम्पन्न भएपछि देशका ९ प्रमुख शहरमा मंसिर र पुस महिनामा क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धा आयोजना गरिनेछ। क्षेत्रीय चरणबाट उत्कृष्ट टोली छनोट भएर काठमाडौंमा हुने राष्ट्रिय ग्राण्ड फिनालेमा प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्।
राष्ट्रिय विजेता टोलीलाई कुल पाँच लाख रुपैयाँ बराबरको नगद पुरस्कार प्रदान गरिने आयोजकले जनाएको छ। उत्कृष्ट परियोजनालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी गराउने सम्भावनाबारे पनि अध्ययन भइरहेको जानकारी दिइएको छ।

विद्यालयलाई पूर्ण प्राविधिक सहयोग
प्रतियोगितामा सहभागी हुने विद्यालयलाई इनोभेसन किट, विद्यार्थी कार्यपुस्तिका, परियोजना निर्माण निर्देशिका, शिक्षक तथा विद्यार्थी प्रशिक्षण, प्राविधिक परामर्श तथा मूल्याङ्कन सहयोग उपलब्ध गराइनेछ। यसले ग्रामीण तथा शहरी दुवै क्षेत्रका विद्यालयलाई समान अवसर प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालको शिक्षामा नयाँ मोड
पछिल्ला वर्षहरूमा विश्वभर विज्ञान, प्रविधि, कृत्रिम बौद्धिकता (AI), रोबोटिक्स र डिजिटल नवप्रवर्तनको माग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। तर नेपालका अधिकांश विद्यालयमा अझै पनि प्रयोगात्मक विज्ञान तथा प्रविधि शिक्षाको पहुँच सीमित छ।
यस्तो अवस्थामा एनएसआईएलले विद्यार्थीलाई सानै उमेरदेखि नवप्रवर्तन, अनुसन्धान र प्रविधिमैत्री सोचतर्फ आकर्षित गर्ने विश्वास गरिएको छ। यसले विद्यालयमा परियोजनामा आधारित सिकाइ (Project Based Learning) लाई पनि प्रोत्साहन गर्नेछ।

‘कक्षाकोठाबाट विश्व मञ्चसम्म’
‘कक्षाकोठाबाट विश्व मञ्चसम्म’ भन्ने नारासहित आयोजना हुन लागेको यस प्रतियोगिताले नेपाली विद्यार्थीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको वैज्ञानिक र प्राविधिक प्रतिस्पर्धाका लागि तयार पार्ने लक्ष्य लिएको छ।

आयोजक कृष्णप्रसाद पाण्डेका अनुसार, “यो केवल प्रतियोगिता मात्र होइन, विद्यालय तहमा वैज्ञानिक सोच, नवप्रवर्तन र प्रविधिमैत्री शिक्षालाई प्रवर्द्धन गर्ने राष्ट्रिय अभियान हो। यसमार्फत विद्यार्थीलाई भविष्यका वैज्ञानिक, इन्जिनियर, आविष्कारक तथा उद्यमी बन्न प्रेरणा मिल्नेछ।”

शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार यदि यस्तो अभियानलाई निरन्तरता दिन सकियो भने नेपालमा विज्ञान तथा प्रविधिमा रुचि राख्ने नयाँ पुस्ताको विकास हुने मात्र होइन, भविष्यमा स्वदेशमै नवीन प्रविधि र उद्यम सिर्जना गर्ने जनशक्ति उत्पादनमा समेत महत्वपूर्ण योगदान पुग्नेछ।