न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

मस्तिष्कले व्यक्तिगत स्नायु कोषहरूको गतिविधि कसरी सक्रिय वा निष्क्रिय पार्छ भन्ने संयन्त्रमा काम गर्ने तीन वैज्ञानिकलाई यस बर्षको नोबेल चिकित्सा पुरस्कार प्रदान गरिएको छ ।

अप्टोजेनेटिक्स अर्थात् मस्तिष्कको गतिविधिबारे अनुसन्धान गर्दै आउनुभएका ५४ बर्षीय अमेरिकी वैज्ञानिक कार्ल डाइसरोथ र जर्मनीका ७१ बर्षीय पिटर हेगेमान र ७३ बर्षीय जर्ज नागेललाई यो पुरस्कार प्रदान गर्ने घोषणा सोमबार गरिएको हो । 

उहाँहरूको प्रकाश–नियन्त्रित ‘आयन च्यानल’ र अप्टोजेनेटिक्सबारे अनुसन्धानका लागि यो पुरस्कार दिने निर्णय नोबेल पुरस्कार छनौट समितिले गरेको हो । 

समितिले उहाँहरूको कामको प्रशंसा गर्दै एक्समा लेखेको छ, “यो विधि ‘अहिले विश्वभरका प्रयोगशालाहरूमा मस्तिष्कका रहस्यहरू उजागर गर्न’ प्रयोग भइरहेको छ ।”

समितिका अनुसार डाइसरोथ क्यालिफोर्नियाको स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयमा कार्यरत हुनुहुन्छ भने हेगेमान बर्लिनको हम्बोल्ट विश्वविद्यालय र नागेल जर्मनीकै वुर्जबर्ग विश्वविद्यालयमा हुनुहुन्छ ।

चिकित्सा पुरस्कार छनौट समितिका सचिव थोमस पर्लम्यानले भन्नुभयो, “सोमबार तीनै जना विजेतासँग फोनमा सम्पर्क गरिएको र उहाँहरूलाई पुरस्कारबाट सम्मानित गर्ने जानकारी दिइएको थियो।” 

नोबेल पुरस्कार छनौट समितिका अनुसार ‘अप्टोजेनेटिक्स’ले स्नायु विज्ञानमा नयाँ युग सुरु गरेको छ । यसले मस्तिष्कमा स्नायु कोष र सर्किटहरूलाई सक्रिय वा निष्क्रिय पार्न प्रकाशद्वारा नियन्त्रित स्विच पत्ता लगाएको छ, जसले मस्तिष्क कसरी काम गर्छ भन्ने कुरा बुझ्नका लागि व्यवहार र रोगसम्म पुग्ने मार्गहरू अन्वेषण गर्न मद्दत गर्छ ।

यो सुरु भयो जब हेगेमानले एकल–कोषीय हरियो शैवाल कसरी प्रकाशतिर पौडी खेल्न सक्छ भन्ने अन्वेषण गर्नुभयो । उहाँले र नागेलले एउटा विशेष प्रोटिन (कोष) पत्ता लगाए जुन नीलो प्रकाशले उज्यालो पार्दा च्यानल खुल्छ र विद्युतीय आवेग सिर्जना गर्छ। त्यो प्रोटिन अन्य कोषहरूमा राख्दा तिनीहरू प्रकाशसँग संवेदनशील बन्छन् ।

त्यसपछि डाइसरोथले त्यो प्रोटिन नियन्त्रण गर्ने जीनसँग काम गरेर जीवित मुसाको मस्तिष्कमा स्नायु कोषहरूका लागि प्रकाश–नियन्त्रित स्विच सिर्जना गर्नुभएको थियो । 

चिकित्सा पुरस्कारको घोषणासँगै नोबेल सप्ताह सुरु हुने गर्छ ।

यो पुरस्कार स्टकहोमको कारोलिन्स्का इन्स्टिच्युटमा घोषणा गरिएको हो, जसले नोबेल सप्ताहको सुरुवात गरेको छ ।

यो वर्षको पुरस्कार राशी  एक करोड २० लाख स्वीडिश क्रोना (करिब १२ लाख अमेरिकी डलर) छ ।

गत वर्ष यो पुरस्कार प्रतिरक्षा प्रणालीबारे अनुसन्धान गर्ने तीन वैज्ञानिकलाई दिइएको थियो।

सोमबारको चिकित्सा पुरस्कारपछि मङ्गलबार भौतिकशास्त्र, बुधबार रसायनशास्त्र र बिहीबार साहित्यतर्फको पुरस्कारको घोषणा गरिनेछ ।

शुक्रबार शान्ति पुरस्कार प्रदान भएपछि अक्टोबर १२ मा नोबेल स्मृति आर्थिक विज्ञान पुरस्कार घोषणा गरिनेछ ।
–––