न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौँ, ५ असोज : नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले सोमबारको नियमित धितोपत्र कारोबार स्थगित गरेको छ। कारोबार प्रणालीसँग जोडिएका ७२ वटा कारोबार सदस्य कम्पनीहरूको सर्भर राखिएको डाटा सेन्टरमा देखिएको गम्भीर प्राविधिक समस्याका कारण आजको कारोबार रोकिएको हो।

नेप्सेका अनुसार डाटा हब प्रालिमा असोज ४ गते बिहानदेखि नै प्राविधिक समस्या देखिएको थियो। समस्या समाधानका लागि सम्बन्धित प्राविधिक टोली तथा सेवा प्रदायक पक्षबाट प्रयास भइरहे पनि कारोबार सुरु गर्ने समयसम्म समस्या समाधान हुन नसकेपछि नियमित कारोबार स्थगित गर्ने निर्णय गरिएको हो।

नेप्सेले जारी गरेको सूचनामा डाटा सेन्टरमा देखिएको प्राविधिक समस्या यथास्थितिमा कारोबार सञ्चालन गर्दा नेप्सेको आफ्नै कारोबार प्रणालीमा समेत थप क्षति पुग्न सक्ने जोखिम रहेको उल्लेख गरेको छ। कारोबार चलाउँदा झन् ठूलो जोखिम शेयर बजारमा हजारौँ लगानीकर्ताको दैनिक कारोबार जोडिएको हुन्छ।

खरिद–बिक्री आदेश, कारोबार प्रमाणीकरण, सदस्य कम्पनीका सर्भर र नेप्सेको प्रणालीबीच हुने प्राविधिक समन्वयमा सामान्य समस्या आउँदा पनि कारोबार प्रभावित हुन सक्छ। तर यसपटक समस्या एउटा सामान्य प्राविधिक अवरोधमा सीमित नरहेको नेप्सेको सूचनाले देखाएको छ।

७२ वटा कारोबार सदस्य कम्पनीहरूको सर्भर राखिएको डाटा सेन्टरमै समस्या देखिएपछि त्यसको प्रत्यक्ष असर कारोबार प्रणालीमा पर्न सक्ने अवस्था बनेको हो।

यस्तो अवस्थामा कारोबार सञ्चालन गर्दा आदेश प्रविष्टि, कारोबार अभिलेख, तथ्यांक आदानप्रदान तथा प्रणालीको स्थिरतामा समस्या आउन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै कारोबार रोकिएको नेप्सेको भनाइ छ।

अर्थात्, बजार खुलाएर केही घण्टा कारोबार गराउनेभन्दा प्रणालीमै थप क्षति पुग्ने सम्भावना रोक्नु तत्कालको प्राथमिकता बनेको छ। ब्रोकरहरूको पनि कारोबार रोक्न आग्रह यसैबीच, स्टक ब्रोकर एसोसिएसन अफ नेपालले पनि सोमबारको नियमित कारोबार सत्र स्थगित गर्न नेप्सेसमक्ष निवेदन दिएको थियो।

ब्रोकर कम्पनीहरूको सर्भरसमेत प्रभावित डाटा सेन्टरसँग सम्बन्धित भएकाले प्राविधिक समस्या समाधान नभई कारोबार सञ्चालन गर्दा कारोबार सदस्यहरूलाई समेत समस्या पर्न सक्ने अवस्था थियो। त्यसैले ब्रोकरहरूको आग्रह र प्राविधिक अवस्थालाई समेत आधार बनाएर नेप्सेले कारोबार रोक्ने निर्णय गरेको हो।

नेप्सेले नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेड धितोपत्र सूचीकरण तथा कारोबार नियमावली, २०७५ को नियम २१ (१) बमोजिम असोज ५ गतेको नियमित कारोबार स्थगित गरिएको जनाएको छ। लगानीकर्ताको चासो : अब कारोबार कहिले?

कारोबार स्थगित भएपछि अहिले लगानीकर्ताको मुख्य चासो प्राविधिक समस्या कहिलेसम्म समाधान हुन्छ र नियमित कारोबार कहिलेबाट सुरु हुन्छ भन्नेमा केन्द्रित भएको छ।

नेप्सेले डाटा सेन्टरको समस्या समाधानका लागि पहल भइरहेको जनाएको छ। तर समस्या समाधान हुने निश्चित समय भने सार्वजनिक गरिएको छैन। शेयर बजारमा कारोबार समय अत्यन्त संवेदनशील हुने भएकाले प्रणाली सुरक्षित र स्थिर नभएसम्म कारोबार सञ्चालन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

विशेषगरी ठूलो संख्यामा खरिद–बिक्री आदेश एकैपटक प्रविष्ट हुने अवस्थामा प्रणालीले पर्याप्त भार थेग्न नसके थप जटिलता सिर्जना हुन सक्छ। त्यसैले कारोबार स्थगनले लगानीकर्तालाई तत्काल असहज बनाए पनि नेप्सेको तर्क प्रणालीको सुरक्षा र कारोबारको विश्वसनीयतासँग जोडिएको छ।

डिजिटल बजारको ‘प्राविधिक परीक्षा’ नेपाली पूँजी बजारको कारोबार प्रणाली दिनप्रतिदिन डिजिटल र प्रविधिमा निर्भर बन्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा डाटा सेन्टरको एउटा प्राविधिक समस्याले ठूलो संख्यामा कारोबार सदस्य र समग्र शेयर बजारलाई प्रभावित पार्नुले बजारको प्राविधिक पूर्वाधारबारे पनि प्रश्न उठाएको छ।

डाटा सेन्टरमा समस्या आउनु प्राविधिक विषय भए पनि त्यसको प्रभाव भने आर्थिक क्षेत्रमा प्रत्यक्ष पर्छ। हजारौँ लगानीकर्ताको खरिद–बिक्री निर्णय, ब्रोकर कम्पनीको कारोबार, बजारको तरलता र दैनिक कारोबार रकमसँग प्रणालीको उपलब्धता जोडिएको हुन्छ। त्यसैले यस्तो समस्या समाधानपछि केवल कारोबार सुचारु गर्नु पर्याप्त नहुन सक्छ।

समस्या किन आयो, प्रणालीको वैकल्पिक व्यवस्था के थियो र भविष्यमा यस्तै समस्या दोहोरिए कारोबार निरन्तरता कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ। नेप्सेले भने हालको प्राथमिकता प्राविधिक समस्या समाधान गरी कारोबार प्रणालीलाई सुरक्षित अवस्थामा ल्याउनु रहेको जनाएको छ।

बजार रोकियो, प्रश्न बाँकी आजको कारोबार स्थगनले शेयर बजारको दैनिक गतिविधि एकैपटक रोकिएको छ। तर योसँगै एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न पनि सतहमा आएको छ—७२ वटा कारोबार सदस्यको सर्भर निर्भर रहेको डाटा सेन्टरमा समस्या आउँदा बजार सञ्चालनको वैकल्पिक व्यवस्था कति बलियो छ?

प्राविधिक समस्या समाधान भएपछि कारोबार पुनः सुरु हुनेछ। तर लगानीकर्ताको विश्वास कायम राख्न समस्या समाधानसँगै त्यसको कारण, प्रभाव र भविष्यमा अपनाइने सुरक्षा उपायबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। अहिलेका लागि भने नेप्सेको निर्णय स्पष्ट छ—प्राविधिक जोखिम लिएर बजार चलाउनेभन्दा प्रणाली सुरक्षित राख्न कारोबार नै रोक्ने।

डाटा सेन्टरको समस्या समाधान नभएसम्म शेयर बजारको ‘घण्टी’ बज्ने छैन। अब लगानीकर्ताको प्रतीक्षा कारोबार खुल्ने समयसँग मात्र होइन, नेपालको डिजिटल पूँजी बजारको प्राविधिक पूर्वाधार कति भरपर्दो छ भन्ने प्रश्नको जवाफसँग पनि जोडिएको छ।