न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, २८ भदौ । विपद् आउँदा राज्यको उपस्थिति सबैभन्दा पहिले कहाँ खोजिन्छ ? उत्तर धेरैका लागि एउटै हुन्छ—नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल ।

यसपटकको विनाशकारी बाढीपहिरोले देशका विभिन्न भूभागमा जनजीवन तहसनहस बनाउँदा पनि यी तीनवटै सुरक्षा निकायका जवानहरू नागरिकको जीवन जोगाउने अभियानमा अग्रपंक्तिमा उभिए ।

उनीहरूको भूमिका केवल उद्धारकर्ताको थिएन; उनीहरू आफैं जोखिममा उभिएर निराश नागरिकका लागि आशाको अन्तिम सहारा बने ।

उर्लंदो नदी, भत्किएका सडक, चर्किएका पहाड, पहिरोले पुरिएका बस्ती र अँध्यारा सुरुङभित्र छिर्दै सुरक्षाकर्मीले सञ्चालन गरेको खोज तथा उद्धार अभियानले एउटा गहिरो प्रश्न पनि जन्माएको छ—कर्तव्यको मूल्य कति हुन्छ ? यसको जवाफ तथ्यांकमा मात्र भेटिँदैन ।

कुनै जवानले आफ्नो परिवार सुरक्षित छ कि छैन भन्ने खबर पर्खंदै उद्धारमा खटिएको हुन सक्छ । कसैको आफ्नै घर बाढीको चपेटामा परेको हुन सक्छ । कसैको परिवारसँग सम्पर्क टुटेको हुन सक्छ । तर वर्दी लगाएपछि उनीहरू व्यक्तिगत पीडामाथि उभिए । आफ्नो घरको चिन्ता मनमै दबाएर अर्काको घरमा फसेकालाई निकाल्न दौडिए ।

उनीहरूका पनि आँसु थिए । डर थियो । परिवार थियो । तर विपद्को त्यो क्षणमा उनीहरूले आफ्ना आँसु लुकाए, ताकि अरूको आँसु पुछ्न सकून् ।

जोखिमभन्दा अगाडि कर्तव्य
विपद्को समयमा उद्धारको काम कागजमा जति सरल देखिन्छ, वास्तविक मैदानमा त्यति नै कठिन हुन्छ ।

भत्किएको बाटोमा हिँड्नु, हिलोमा घण्टौँ उभिनु, भेलको बीचबाट मानिस निकाल्नु, पहिरो खस्ने जोखिमबीच खोजी गर्नु र कुनै पनि बेला संरचना भत्किन सक्ने स्थानमा प्रवेश गर्नु सामान्य काम होइन । तर सुरक्षाकर्मीका लागि त्यो दिन ड्युटीको अर्को नाम जीवन बचाउनु थियो ।

कतिपय स्थानमा कम्मरसम्म आउने पानी थियो । कतै ढुंगामाटोको थुप्रोले बाटो बन्द थियो । कतै पुल थिएन । कतै सम्पर्कविहीन बस्ती थियो । कतै उद्धार टोली आफैं फस्न सक्ने अवस्था थियो ।
तर उनीहरू रोकिएनन् ।

किनकि उनीहरूलाई थाहा थियो—त्यो हिलोभित्र कसैको जीवन लुकेको हुन सक्छ । त्यो भत्किएको संरचनामुनि कसैको परिवारले आफ्नो मान्छे जीवितै रहेको आशा गरिरहेको हुन सक्छ । त्यो अँध्यारो सुरुङभित्र कुनै आमा आफ्ना छोराको प्रतीक्षा गरिरहेकी हुन सक्छिन् । त्यसैले उनीहरू अँध्यारोभित्र पसे ।

सुरुङको अँध्यारोमा जीवनको खोजी
यसपटकको विपद्मा सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण काममध्ये एक बन्यो—जोखिमपूर्ण सुरुङ तथा भत्किएका संरचनामा बेपत्ताको खोजी ।

सुरुङभित्र प्रवेश गर्नु आफैंमा जोखिमपूर्ण थियो । माथिबाट ढुंगा खस्न सक्ने, पानीको बहाव बढ्न सक्ने, अक्सिजनको समस्या आउन सक्ने र कुनै पनि बेला प्रवेशमार्ग अवरुद्ध हुन सक्ने खतरा थियो ।

तर उद्धार टोलीका लागि ती खतरा खोजी रोक्ने कारण बनेनन् । उनीहरूलाई एउटा सम्भावनाले अघि बढाइरहेको थियो—भित्र कोही जीवित हुन सक्छ । त्यही एउटा आशाले उनीहरूलाई सुरुङको अँध्यारोभित्र पुर्याहयो ।उद्धारकर्मीका लागि त्यो केवल एउटा सुरुङ थिएन । त्यो कसैको जीवनको अन्तिम आशा थियो ।

कुनै बेपत्ता व्यक्ति केवल एउटा नाम थिएन । ऊ कसैको छोरा थियो, कसैको श्रीमान् थियो, कसैको बुबा थियो, कसैको दाजु–भाइ थियो । त्यसैले उसको खोजी गर्नु भनेको एउटा व्यक्तिको मात्र खोजी गर्नु थिएन; एउटा परिवारको आशा खोज्नु थियो ।

वर्दीभित्रको अर्को अनुहार
हामी सुरक्षाकर्मीलाई प्रायः अनुशासन, आदेश, बन्दुक र कर्तव्यसँग जोडेर हेर्छौं । तर विपद्का बेला उनीहरूको अर्को परिचय पनि उजागर हुन्छ—मानवीयता ।

घाइतेलाई बोकेर सुरक्षित स्थानमा पुर्यापउने, वृद्धलाई काँधमा राखेर हिँडाउने, बालबालिकालाई काखमा च्याप्ने, त्रसित नागरिकलाई ढाडस दिने र आफैं जोखिममा परेर अरूलाई सुरक्षित स्थानमा लैजाने दृश्यले वर्दीभित्रको संवेदनशील मन देखाएको छ ।

कतिपय उद्धारकर्मीका शरीर हिलोले ढाकिएका थिए । कपडा भिजेका थिए । जुत्ताभित्र पानी भरिएको थियो । थकानले शरीर गलिसकेको थियो । तर अगाडि पीडित देखेपछि उनीहरू फेरि उठ्थे । किनकि उनीहरूका लागि त्यो क्षणमा आरामभन्दा एउटा जीवन ठूलो थियो ।

आफ्नै घरको चिन्ता, अर्काको जीवनको जिम्मेवारी
विपद्को सबैभन्दा मार्मिक पक्ष सायद यही हो—उद्धारमा खटिएका सुरक्षाकर्मी पनि विपद्बाट अछुतो थिएनन् । कसैको घर प्रभावित थियो ।

कसैका परिवारजन संकटमा थिए । कतिपयलाई आफ्ना आफन्तको अवस्थाबारे जानकारी थिएन । तर उनीहरूले व्यक्तिगत चिन्तालाई सार्वजनिक कर्तव्यभन्दा माथि राखेनन् ।

कल्पना गरौं—एक जना जवानलाई आफ्नो परिवारको अवस्था थाहा छैन । मोबाइलमा सम्पर्क हुन सकेको छैन । मनमा हजार प्रश्न छन् । तर उसकै अगाडि अर्को परिवार आफ्नो सदस्य हराएको पीडामा छ ।

त्यो जवानले के रोज्छ ? आफ्नो चिन्ता कि अर्काको जीवन ? वर्दीले उसलाई दोस्रो बाटो रोज्न बाध्य बनाउँछ । यही त्याग सुरक्षाकर्मीको सेवाको सबैभन्दा मानवीय पक्ष हो ।

उनीहरू पनि हामीजस्तै मानिस हुन् । उनीहरूलाई पनि डर लाग्छ । उनीहरू पनि थाक्छन् । उनीहरूका पनि प्रियजन हुन्छन् । फरक यति मात्र हो—कर्तव्यको क्षणमा उनीहरूले आफ्नो पीडालाई पछाडि राख्ने अनुशासन सिकेका हुन्छन् ।

वीरता बन्दुकमा मात्र हुँदैन
वीरता भन्नासाथ हाम्रो आँखामा युद्ध, सीमाना र बन्दुक आउँछ । तर प्राकृतिक विपद्को समयमा नागरिकको जीवन बचाउन भेलमा पस्नु, पहिरोको जोखिमबीच खोजी गर्नु र भत्किएको संरचनाभित्र प्रवेश गर्नु पनि उत्तिकै ठूलो वीरता हो ।

युद्धमा शत्रु देखिन्छ । विपद्मा शत्रु अदृश्य हुन्छ । कहिले नदी शत्रु बन्छ । कहिले पहाड । कहिले पहिरो । कहिले भत्किएको संरचना । त्यस अदृश्य जोखिमसँग लडेर नागरिकको जीवन जोगाउनु सुरक्षाकर्मीको अर्को युद्ध हो । यस युद्धमा जित भनेको कुनै भूभाग कब्जा गर्नु होइन । एउटा जीवनलाई घर फर्काउनु हो । कुनै आमाको काखमा छोरा फर्किनु हो । कुनै बालबालिकाले आफ्नो बाबुको अनुहार फेरि देख्न पाउनु हो । कुनै श्रीमतीले आफ्नो जीवनसाथीलाई जीवितै घरको ढोकामा देख्न पाउनु हो ।

तथ्यांकभन्दा ठूलो त्याग
विपद् सकिएपछि हामी क्षतिको हिसाब गर्छौं । कति घर भत्किए ? कति सडक बिग्रिए ? कति पुल बगे ? कति मानिस बेपत्ता भए ? कति आर्थिक क्षति भयो ? यी तथ्यांक आवश्यक छन् । तर एउटा अर्को हिसाब पनि हुनुपर्छ ।

कति सुरक्षाकर्मीले आफ्नो परिवारको चिन्ता छाडेर घटनास्थलमा समय बिताए ? कति जवानले लगातार पानी, हिलो र जोखिमबीच काम गरे ? कति उद्धारकर्मीले आफ्नो ज्यान जोखिममा राखे ? कति जनाले व्यक्तिगत पीडा सार्वजनिकसमेत गरेनन् ? यी प्रश्नको उत्तर कुनै सरकारी तथ्यांकले दिन सक्दैन ।

त्यसैले सुरक्षाकर्मीको योगदानलाई केवल उद्धार गरिएका मानिसको संख्याले मापन गर्नु अन्याय हुनेछ । उनीहरूले बोकेको मानसिक दबाब, शारीरिक जोखिम, पारिवारिक चिन्ता र निरन्तरको थकान पनि उनीहरूको सेवाको मूल्यांकनको हिस्सा बन्नुपर्छ ।

राज्यको भरोसा बनेका हात
विपद्को घडीमा नागरिकले राज्यलाई नजिकबाट अनुभूति गर्ने क्षण यही हो । जब सडक छैन, जब सञ्चार छैन, जब घर छैन, जब आफन्त हराएका छन् र चारैतिर त्रास छ—त्यतिबेला वर्दी लगाएको एउटा सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति नै राज्यको उपस्थितिजस्तो लाग्छ ।

उद्धारकर्मी पुग्नु भनेको पीडितका लागि केवल सहायता पुग्नु होइन । त्यो आशा पुग्नु हो । त्यसैले नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका जवानहरूले यसपटक नागरिकको जीवन मात्र जोगाएका छैनन्; उनीहरूले राज्यप्रतिको भरोसा पनि जोगाएका छन् ।

विपद् बितेर जान्छ । पानीको सतह घट्छ । सडक खुल्छन् । पुल बन्छन् । बस्ती पुनर्निर्माण हुन्छन् । घाउहरू पनि विस्तारै पुरिँदै जान्छन् । तर विपद्को त्यो अँध्यारो समयमा कसले कसको हात समातेको थियो भन्ने कुरा नागरिकको स्मृतिमा रहिरहन्छ ।

सम्मान शब्दमा होइन, व्यवहारमा अब प्रश्न छ—यी सुरक्षाकर्मीलाई राष्ट्रले के दिन सक्छ ? केवल प्रशंसापत्र ? केवल फूलमाला ? केवल औपचारिक भाषण ? होइन ।

उनीहरूको सेवा, त्याग र जोखिमको वास्तविक मूल्यांकन आवश्यक छ । विपद्मा अग्रपंक्तिमा खटिने सुरक्षाकर्मीका लागि आवश्यक सुरक्षा उपकरण, आधुनिक खोज तथा उद्धार प्रविधि, स्वास्थ्य सुरक्षा, मनोसामाजिक सहयोग र परिवारको सुरक्षालाई राज्यले प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ ।

किनकि नागरिकको जीवन बचाउन आफ्नो जीवन जोखिममा राख्ने हातहरूलाई राज्यले पनि सुरक्षित राख्नुपर्छ । विपद्को घडीमा उनीहरूले आफूलाई पछाडि राखे । अब राज्यले उनीहरूलाई पछाडि राख्नु हुँदैन ।

अन्तिम कुरा... बाढीले घर बगायो । पहिरोले बाटो पुर्योा । सुरुङ अँध्यारो भयो । नदीले आफ्नो बाटो बदल्यो । धेरै परिवारको जीवनमा कहिल्यै नमेटिने पीडा छोड्यो । तर त्यही अँध्यारोबीच केही हात निरन्तर उज्यालो खोजिरहेका थिए ।

ती हातमा वर्दी थियो । ती हातमा थकान थियो । ती हातमा घाउ पनि थिए । तर ती हात रोकिएनन् । उनीहरूले आफ्नो परिवारको चिन्ता थाती राखे, आफ्नो पीडा मनमै दबाए र अरूको जीवन बचाउन अघि बढे ।

उनीहरूले आफ्नै आँसु लुकाए, ताकि अरूका आँखा धेरैबेर रसाउन नपरोस् । यही कारण नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका ती सुरक्षाकर्मीको योगदानलाई केवल ‘ड्युटी’ भनेर टार्न मिल्दैन ।

त्यो कर्तव्यभन्दा माथिको मानवीय समर्पण हो । त्यो वर्दीभित्रको वीरता हो । त्यो नागरिकप्रतिको निस्वार्थ प्रेम हो । र सबैभन्दा ठूलो कुरा—त्यो राष्ट्रप्रतिको भरोसाको जीवित प्रमाण हो ।

आफ्नै आँसु लुकाएर अरूको आँसु पुछ्ने ती हातहरू केवल वर्दीका हात होइनन्, ती राष्ट्रका भरोसाका हात हुन् । ती हातहरूप्रति राष्ट्र सधैं कृतज्ञ रहनुपर्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस् :
उपरथी अनुपजंग थापालाई थप जिम्मेवारी : भावी नेतृत्वको तयारीका रूपमा हेरियो

बाढीपीडितका नाममा सुरक्षाकर्मीको तलब कटौती : उद्धार गर्ने हातबाटै राहत उठाउने राज्यको नीति कति न्यायोचित ?

भोटेकोशीको बाढी : सरकार ! प्रश्नहरूको बेग्रल्ती वर्षा,सुरक्षा निकायलाई तीन गुणा सक्षम बनाऔँ

जल, थल, हवाईदेखि अँध्यारा टनेलसम्म—विपद्सँग नेपाली सेनाको ‘चार मोर्चाको युद्ध’

'जब सेनाको कर्म बोल्छ'

‘मुखले स्याबासी होइन, तलब बढाऊ सरकार’—विपद्मा ज्यान हत्केलामा राख्ने सुरक्षाकर्मीको तलब फिर्ता गर

बाढीको कहरमा विनाशको भेल, नेपाली सेना,सशस्त्र प्रहरी बल र प्रहरीको हात र साथ

‘आफ्नै उद्धार हेलिकप्टर र भग्नावशेषभित्र हेर्ने उपकरण भएको भए धेरैको ज्यान बचाउन सकिन्थ्यो’ : आईजीपी कार्की

बाढीको भेलसँग जुध्दै प्रहरीको मनोबल : आइजिपी कार्कीको मैदानबाट आएको सन्देश

विपद्को अँध्यारोमा उज्यालो बन्दै सशस्त्र प्रहरी : खोज, उद्धार र राहतमा निरन्तर