न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं । सुनसरीको देवानगञ्ज क्षेत्रमा भएको हिंसात्मक घटनाले केवल एक जिल्लाको शान्ति–सुरक्षालाई मात्र होइन, नेपालको समग्र आन्तरिक सुरक्षा प्रणालीमाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। एउटा स्थानीय विवाद केही घण्टामै प्रहरीको गोली चल्ने, नागरिकको ज्यान जाने, दर्जनौं घाइते हुने र पाँच क्षेत्रमा अनिश्चितकालीन कर्फ्यु लगाउनुपर्ने अवस्थासम्म पुग्नुले सुरक्षा निकायको पूर्वतयारी, सूचना संकलन र द्वन्द्व व्यवस्थापन क्षमतामाथि बहस सुरु भएको छ।

यसै सन्दर्भमा एक धार्मिक अभियन्ताले सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै घटनालाई आन्तरिक सुरक्षाको गम्भीर चेतावनीका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनका अनुसार यस्ता घटनालाई सामान्य झडप वा नियमित प्रशासनिक चुनौतीका रूपमा हेरेर मात्र पुग्दैन।

उनले लेखेका छन्, "सुनसरीमा भएको पछिल्लो हिंसात्मक घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ– हाम्रो आन्तरिक सुरक्षा प्रणाली सानातिना तनावहरूलाई समयमै पहिचान र व्यवस्थापन गर्न कति सक्षम छ? एउटा स्थानीय विवादमा केही घण्टामै प्रहरीको गोली चल्ने, नागरिकको ज्यान जाने र पाँच क्षेत्रमा अनिश्चितकालीन कर्फ्यु लगाउनुपर्ने अवस्थासम्म पुग्नु सामान्य घटना हुन सक्दैन। यो हाम्रो आन्तरिक सुरक्षा संयन्त्रका लागि गम्भीर चेतावनीको संकेत हो।"

उनको भनाइमा राष्ट्रिय सुरक्षालाई केवल सीमा सुरक्षा, वैदेशिक चुनौती वा सैन्य शक्तिसँग मात्र जोडेर हेर्ने प्रवृत्ति अब परिवर्तन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। नागरिकको दैनिक सुरक्षा, सामाजिक सद्भाव, सामुदायिक विश्वास र समयमै द्वन्द्व व्यवस्थापन नै राष्ट्रिय सुरक्षाको पहिलो आधार भएको उनको तर्क छ।

'सानो असावधानीले ठूलो द्वन्द्व निम्त्याउँछ'

धार्मिक अभियन्ताले सामाजिक र धार्मिक संवेदनशीलता भएका क्षेत्रमा सानो असावधानीले पनि स्थानीय विवादलाई साम्प्रदायिक वा राजनीतिक द्वन्द्वमा बदल्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार सुरक्षा निकायले घटना भएपछि मात्र सक्रिय हुने होइन, घटना हुनुअघि नै सम्भावित जोखिमको पहिचान गरी रोकथाममा ध्यान दिनुपर्छ।

उनले गृह मन्त्रालयलाई लक्षित गर्दै भनेका छन्, "यो घटनालाई केवल शान्ति–सुरक्षा कायम गर्ने नियमित प्रशासनिक चुनौतीका रूपमा लिएर मात्र हुँदैन। यसलाई मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायले आन्तरिक सुरक्षाको रणनीतिक प्रश्नका रूपमा लिनुपर्छ।"

'सूचना संकलनदेखि समुदायसँगको समन्वयसम्म सुधार आवश्यक'

उनका अनुसार भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन प्रारम्भिक सूचना संकलन प्रणाली, जोखिम विश्लेषण, स्थानीय समुदायसँगको विश्वासपूर्ण समन्वय, संवेदनशील क्षेत्रमा पूर्वतयारी र संयमित सुरक्षा व्यवस्थापनलाई अझ प्रभावकारी बनाउन आवश्यक छ।

सुरक्षा विश्लेषकहरूले पनि सामुदायिक प्रहरी व्यवस्था, स्थानीय नेतृत्वसँग नियमित संवाद र सम्भावित विवादको प्रारम्भिक व्यवस्थापनलाई बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याउँदै आएका छन्।

निष्पक्ष छानबिन र संस्थागत सुधारको माग

धार्मिक अभियन्ताले सुनसरी घटनाको निष्पक्ष छानबिन, दोषीमाथि कानुनी कारबाही र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिने संस्थागत सुधारको माग गरेका छन्। उनका अनुसार एउटा घटनाको निष्पक्ष समीक्षा र त्यसबाट सिकाइ नभएसम्म यस्ता संवेदनशील क्षेत्र फेरि अशान्त बन्न सक्ने जोखिम रहन्छ।

उनले अन्त्यमा लेखेका छन्, "सुनसरीको घटनाको निष्पक्ष छानबिन होस्। दोषीमाथि कानुनी कारबाही होस्। भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिने संस्थागत सुधारमा सम्बन्धित निकाय अघि बढून्। किनभने, आन्तरिक सुरक्षा बलियो भए मात्र हाम्रो राष्ट्रिय सुरक्षा बलियो हुन्छ।"

सुनसरीको घटनाले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ— द्वन्द्व नियन्त्रणको सफलता गोली चलेपछि कर्फ्यु लगाउनुमा होइन, गोली चल्नै नदिने वातावरण बनाउनमा हुन्छ। राज्यका सुरक्षा संयन्त्र, स्थानीय प्रशासन, राजनीतिक नेतृत्व र समुदायबीचको विश्वास र समन्वय बलियो बनाउन नसकिए यस्ता घटनाले सामाजिक सद्भाव मात्र होइन, राष्ट्रिय सुरक्षाको आधारसमेत कमजोर पार्ने जोखिम रहन्छ।